مطالعات میان رشته ای در زبان و ادبیات عربی

مطالعات میان رشته ای در زبان و ادبیات عربی

6.ادبیات دیاسپورا و انعکاس آن در شعر محمود درویش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیارگروه زبان و ادبیات عربی-دانشگاه خوارزمی تهران-دانشکده ادبیات و علوم انسانی-تهران -ایران
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه خوارزمی تهران
10.22034/jisall.2026.554152.1099
چکیده
دیاسپورا جامعه‌ای فراملی است که به علتی ناخواسته از وطن مادری خود مهاجرت کرده و در سرزمین دیگر مقیم شده است. ادیبات دیاسپورا آینه‌ای است که انعکاسی مبهم از حاشیه‌نشینی را نشان می‌دهد. شخصیت‌های مهاجر در این آثار، خود را متعلق به هیچ‌یک از دو سرزمین، چه وطن و چه کشور میزبان، نمی‌دانند و با بهره‌گیری از تجربه‌ی بیگانگی در کشور میزبان، از آموخته‌های خود برای خلق آثاری پیرامون تجربیات خود و دیگر مهاجران بهره می‌برند. محمود درویش شاعر فلسطینی یکی از منتقدان دیاسپورا است که امید به بازگشت و حفظ هویت در ترک وطن را در اشعارش پررنگ می‌کند. در این مقاله در چارچوب شیوه تحلیلی- توصیفی ادبیّات دیاسپورا را در اشعار محمود درویش واکاوی کرده‌ایم. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که دورۀ غربت در جامعۀ بیگانه بی‌پایان است و شاعر درصدد حفظ هویت فردی و جمعی خود می‌باشد و برای او نوستالژی همواره زنده است. وی هرگز موافق با معاملۀ وطنش نیست. احساسات شاعر، آمیزه‌ای از تناقض را در دل خود دارد، به گونه‌ای که دیدار دوباره وطن را تبعید می‌پندارد. وی تغییر هویت برای مشارکت در مبارزه را نفی می‌کند، زیرا کنش از جوهرۀ هویت و خاستگاه بومی برمی‌خیزد. احساس دوگانگی هویتی در تعلق، در بودن و نبودن توأمان در شاعر در نوسان است و ترک وطن را شکافی ژرف در هویت خویش می‌انگارد. در تنگنای فاجعه آوارگی، تلاش‌ها برای حفظ صدایی که نماد مقاومت در برابر نابودی هویت و انسانیت است، جریان دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

دوره 2، شماره 2
پاییز و زمستان 1404
اسفند 1404
صفحه 109-134

  • تاریخ دریافت 03 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 27 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 27 دی 1404
  • تاریخ انتشار 13 اسفند 1404