خوانشی میان‌رشته‌ای از دیالکتیک حافظه و فراموشی در رمان‌های پست‌مدرن «لعبة النسیان» و «إمرأة النسیان» اثر محمد برادة

سلیمی, معصومه; ناظری, حسین; سیدی, سید حسین

doi:10.22034/jisall.2026.594766.1158

خوانشی میان‌رشته‌ای از دیالکتیک حافظه و فراموشی در رمان‌های پست‌مدرن «لعبة النسیان» و «إمرأة النسیان» اثر محمد برادة

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

معصومه سلیمی ¹

حسین ناظری ²

سید حسین سیدی ³

¹ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی

² دانشیارگروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد

³ استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی

10.22034/jisall.2026.594766.1158

چکیده

چکیده
پست‌مدرنیسم با به‌چالش‌کشیدن روایت‌های کلان و مرزهای سنتی، گفتمان‌های تثبیت‌شده در هنر و ادبیات را دگرگون ساخته و زمینه‌ساز ظهور جریان‌های نوینی در ادبیات داستانی شده است. دیالکتیک حافظه و فراموشی، به‌عنوان یکی از بنیادین‌ترین پرسش‌های فلسفی و روان‌شناختی دربارة ماهیت هویت، وجود و زمان، در ادبیات پست‌مدرن به‌گونه‌ای بی‌سابقه بازنمایی شده‌است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل دیالکتیک حافظه و فراموشی در دو رمان «لعبة النسیان» (۱۹۸۷) و «إمرأة النسیان» (۲۰۰۲) از محمد براده، نویسنده و منتقد برجسته مراکشی، با رویکرد میان‌رشته‌ای و با تلفیق روایت‌شناسی پست‌مدرن و روان‌شناسی شناختی حافظه انجام شده است. سطح تعامل میان‌رشته‌ای این پژوهش از نوع میان‌رشته‌ای است که در آن، روش‌شناسی و مفاهیم کلیدی دو حوزه در یک چارچوب تحلیلی واحد تلفیق می‌شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که دیالکتیک حافظه و فراموشی در هر دو رمان به‌عنوان بنیاد روایی عمل کرده و در سطوح شخصیت‌پردازی، ساختار روایت و درون‌مایه تجلی یافته است. این دیالکتیک با مفاهیم روان‌کاوانة سرکوب و بازگشت امر سرکوب‌شده و نیز نگرش فلسفی پست‌مدرن به نسبی‌گرایی و عدم قطعیت پیوند دارد و نشان می‌دهد که چگونه ادبیات پست‌مدرن عربی به بازنمایی سرگردانی انسان معاصر در جهانی فاقد یقین پرداخته است. این پژوهش با ارائة الگویی کاربردی برای تحلیل میان‌رشته‌ای آثار داستانی عربی، افق‌های تازه‌ای را در روایت‌پژوهی عربی گشوده است.

کلیدواژه‌ها

حافظه

فراموشی

پست‌مدرنیسم

محمد براده

لعبة النسیان

إمرأة النسیان

موضوعات