تحلیل میان‌رشته‌ای شخصیت احمد در رمان الشوک والقرنفل بر اساس الگوی نُه‌گانه انیاگرام (ادبیات و روان‌شناسی شخصیت)

محسنی راد, بتول; زندوکیلی, محمدتقی; کوچ توتازهی, عبیداله

doi:10.22034/jisall.2026.588655.1133

تحلیل میان‌رشته‌ای شخصیت احمد در رمان الشوک والقرنفل بر اساس الگوی نُه‌گانه انیاگرام (ادبیات و روان‌شناسی شخصیت)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

بتول محسنی راد ¹

محمدتقی زندوکیلی ²

عبیداله کوچ توتازهی ³

¹ استادیار گروه زبان و ادبیات عربی ،دانشگاه سیستان و بلوچستان،زاهدان،ایران

² دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی ،دانشگاه سیستان و بلوچستان،زاهدان،ایران

³ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرب دانشگاه سیستان و بلوچستان

10.22034/jisall.2026.588655.1133

چکیده

واکاوی شخصیت در آثار روایی هنگامی معنا می‌یابد که با رویکردی میان‌رشته‌ای و تلفیقی انجام شود؛ زیرا تحلیل ادبی در پیوند با روان‌شناسی، امکان فهم لایه‌های پنهان شخصیت را فراهم می‌سازد. این پژوهش با رویکرد میان‌رشته‌ای و در سطح «تلفیق مفهومی» میان ادبیات داستانی و روان‌شناسی شخصیت، به تحلیل شخصیت احمد ـ راوی رمان الشوک و القرنفل ـ بر اساس الگوی نُه‌گانه انیاگرام می‌پردازد. هدف پژوهش، تبیین میزان انطباق شخصیت راوی با تیپ‌های انیاگرام در ساخت شخصیت اوست. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی است و داده‌ها بر اساس استخراج شواهد روایی و تطبیق آن‌ها با مؤلفه‌های نظریه انیاگرام تحلیل شده‌اند.یافته‌ها نشان می‌دهد که شخصیت احمد واجد مجموعه‌ای از ویژگی‌های چندتیپی است و در سطحی پویا میان چند تیپ حرکت می‌کند. بیشترین انطباق رفتاری او با تیپ ۲ (امدادگر) مشاهده می‌شود؛ زیرا کنش‌های او در روایت با مهرورزی، توجه به دیگران و ازخودگذشتگی همراه است. همچنین شواهدی از گرایش او به بیشتر تیپ‌های ۱، ۶، ۸ و ۹ وجود دارد. در مقابل، شخصیت او با تیپ ۵ تنها در موقعیت‌های تنشی همپوشانی دارد و برای تیپ‌های ۴ و ۷ شواهد معناداری یافت نشد. این تحلیل نشان می‌دهد که شخصیت احمد، شخصیتی تحول‌پذیر و چندلایه است و تلفیق ادبیات مقاومت با روان‌شناسی شخصیت، امکان فهم عمیق‌تری از ساختار روایی رمان فراهم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

نظریه انیاگرام

یحیی سنوار

روانشناسی‌شناختی

رمان الشوک و القرنفل

فلسطین

موضوعات