تحلیل کارکردهای زبانی و بافت‌های اجتماعی-فرهنگی آن‌ها در نمایشنامه «الحسین: شهید» بر پایه نظریه ارتباطات یاکوبسن

حزابی زاده, علی; شمشاوی, حامد

doi:10.22034/jisall.2026.585475.1125

تحلیل کارکردهای زبانی و بافت‌های اجتماعی-فرهنگی آن‌ها در نمایشنامه «الحسین: شهید» بر پایه نظریه ارتباطات یاکوبسن

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علی حزابی زاده ¹

حامد شمشاوی ²

¹ دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدة الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران..

² دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

10.22034/jisall.2026.585475.1125

چکیده

نظریه رومَن جاکوبسون ارتباطی، بیان می‌کند که هر رویداد ارتباطی شامل شش عامل (فرستنده، گیرنده، پیام، زمینه، نماد، کانال) است که با شش کارکرد زبانی متناظر هستند: بیانی (متمرکز بر فرستنده)، شناختی (متمرکز بر گیرنده)، مرجعی (متمرکز بر زمینه)، شعری (متمرکز بر پیام)، فرازبانی (متمرکز بر نماد)، و توجهی (متمرکز بر کانال). تحقیق از روش توصیفی تحلیلی استفاده کرد و هدف آن رصد و تحلیل این کارکردها در نمایشنامه "الحسین شهیداً" اثر عبد الرحمن الشرقاوی و کشف رابطه بین تحولات کارکردی و توسعه دراماتیک شخصیت‌ها بود. نتایج نشان داد که کارکرد بیانی در سوالات وجودی پراضطراب «آزاد» و ترس او از نفرین ابدی و گفتار صعودی او که با تکرارهای احساسی بارگذاری شده بود، و همچنین در بی‌تفاوتی مادی عمر بن سعد تجلی یافته است. کارکرد شناختی تضاد تعاریف بین شخصیت‌ها را آشکار کرد، جایی که حسین تلاش کرد با تکرار "یاد می‌کنم" هفت بار، عمر بن سعد را بر اساس هویت خود تعریف مجدد کند، در حالی که عمر تعریف "اطاعت" را بر اساس دیدگاه خود بازتعیین کرد. کارکرد مرجعی توانایی متن در انتقال واقعیات عینی درباره واقعیت کوفه مانند ذلت، خیانت، رشوه و سرکوب را نشان داد. و کارکرد شعری خود را در ریتم درونی، هماهنگی ترکیبی و استعاره‌های نوآورانه که «بهتان» را به‌عنوان یک موجود مادی نشان می‌داد که با تکه‌های حقیقت بازی می‌کند و «صدق» را بیگانه و «حق» را طرد شده تبدیل می‌کرد، آشکار کرد.

کلیدواژه‌ها

رومان یاکوبسن

نظریۀ ارتباطی

نمایشنامه

حسین شهیداً

عبدالرحمن الشرقاوی

موضوعات