تحلیل کاربست ساختارهای استعاری دال بر مفهوم «حیرت» در نهج‌البلاغه بر مبنای نظریۀ لیکاف و جانسون

کدخدائی, مرضیه سادات; نجفی ایوکی, علی; رسول نیا, امیرحسین; مدنی, امیرحسین

doi:10.22034/jisall.2024.202885

تحلیل کاربست ساختارهای استعاری دال بر مفهوم «حیرت» در نهج‌البلاغه بر مبنای نظریۀ لیکاف و جانسون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مرضیه سادات کدخدائی ¹

علی نجفی ایوکی ²

امیرحسین رسول نیا ³

امیرحسین مدنی ⁴

¹ دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه کاشان، اصفهان، ایران

² دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه کاشان، اصفهان، ایران.

³ دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه کاشان، اصفهان، ایران..

⁴ دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه کاشان، اصفهان، ایران.

10.22034/jisall.2024.202885

چکیده

زبان‌شناسیِ شناختی از گرایش‌های جدید علم زبان‌شناسی است که ابزارها و روش‌های مؤثری برای تحلیل متون مختلف ایجاد کرده است. استعارۀ مفهومی از نظریات مهم در این علم به شمار می‌رود که طبق این نظریه، «استعاره» صرفا یک آرایۀ ادبی برای زینت کلام نیست بلکه به مفهوم‌سازی یک حوزۀ معنایی در قالب حوزۀ معنایی دیگر اطلاق می‌شود و بر این اساس در تبیین مفاهیم انتزاعی به ویژه در حوزۀ متون دینی نقش بسزایی دارد. لذا پژوهش حاضر می‌کوشد با اتخاذ رویکرد کیفی و روش توصیفی- تحلیلی، آن دسته از عبارات استعاری را که دربردارندۀ مفهوم «حیرت» هستند از خطبه‌های نهج‌البلاغه استخراج و بر اساس نظریۀ استعارۀ شناختی مورد تحلیل و بررسی قرار دهد. بررسی‌های اولیه نشان از آن دارد که امام علی (ع) بر مبنای حوزه‌های مبدأ ملموس به مفهوم‌سازی آن دسته از مفاهیم انتزاعی می‌پردازند که باعث حیرت ایشان گشته و برای تبیین حوزۀ مقصد از طرح‌واره‌های مختلف استفاده کرده‌اند.

کلیدواژه‌ها

نهج‌البلاغه

امام علی (ع)

حیرت

زبان‌شناسی شناختی

استعارۀ مفهومی

موضوعات