تحلیل ضرب‌المثل‏ها و کنایه‏ها در مقامات حریری بر مبنای زبان‌شناسی شناختی

شیخ, محمد; رضایی, رضا; کوچ توتازهی, عبیدالله

doi:10.22034/jisall.2025.497150.1032

تحلیل ضرب‌المثل‏ها و کنایه‏ها در مقامات حریری بر مبنای زبان‌شناسی شناختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد شیخ ¹

رضا رضایی ²

عبیدالله کوچ توتازهی ³

¹ دانشیار، گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

² دانشیار، گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران..

³ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

10.22034/jisall.2025.497150.1032

چکیده

زبان‌شناسی شناختی یکی از گرایش‏های جدید علم روان شناسی است که ابزارها و روش‏های موثری برای تحلیل متون دارد یکی از آنها نظریه استعاره مفهومی است از آنجایی که کنایه‏ها و ضرب المثلها دارای مفاهیم انتزاعی هستند و بیان آنها نیازمند حوزه‏های مبدأ است، بررسی آنها در قالب نظریه استعاره مفهومی از اهمیت بالایی برخوردار است.پژوهش پیشرو، با روش تحلیلی ـ توصیفی به بررسی استعاره‏های مفهومی در ضرب المثل‏ها و کنایه‏های در مقامات حریری پرداخته است و یافته‏های آن نشان می‏دهد که حریری کنایه‏ها و ضرب المثلها را بر اساس حوزه‏های مختلف مبدأ مفهوم سازی کرده است.حوزه‏های مبدأ که در پژوهش پیشرو مورد بررسی واقع شدند عبارت‏اند از اعضای بدن انسان، حیوانات، ابزارهای جنگی، رنگ‌ها، لباس و غیره. از جمله حوزه های پرکاربردی هستندکه مفاهیم و انتزاعات ذهنی به وسیله آنها مفهوم سازی شده است. در ضمن بعضی از کنایه‏ها علاوه بر استعاره مفهومی، دارای طرحواره حرکتی نیز هستند از آنجایی که منشأ بیشتر ضرب المثلها اشخاص هستند حوزه دیگری با عنوان نام‏های استعاری اشخاص تحلیل گردید بسامد این نوع ضرب المثلها در مقامات حریری بالاست و غالبا با افعل تفضیل ذکر شده‏اند.

کلیدواژه‌ها

ضرب&rlm

المثل؛ کنایه؛ حریری؛ استعارة مفهومی؛ زبان&rlm

شناسی &rlm

شناختی

موضوعات