9.استعاره‌های مفهومی در شعر «من قتل مدرس التاریخ؟» نزار قبانی براساس نظریة لیکاف و جانسون

أسودی, علی; زارع درنیانی, عیسی; صداقت, رامین; صالحی, فاطمه

doi:10.22034/jisall.2026.558032.1100

9.استعاره‌های مفهومی در شعر «من قتل مدرس التاریخ؟» نزار قبانی براساس نظریة لیکاف و جانسون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علی أسودی ¹

عیسی زارع درنیانی ²

رامین صداقت ³

فاطمه صالحی ⁴

¹ دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

² دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران. ایران.

³ دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران. ایران.

⁴ دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

10.22034/jisall.2026.558032.1100

چکیده

زبان‌شناسی شناختی با تمرکز بر رابطه بنیادین میان زبان، ذهن و تجربه، درک ما از فرایندهای فکری را متحول ساخته است. در کانون این حوزه، نظریه استعاره مفهومی لیکاف و جانسون قرار دارد که استعاره را از یک ابزار بلاغی صِرف به یک سازوکار شناختی ضروری ارتقا می‌دهد. این نظریه نشان می‌دهد که ذهن انسان چگونه برای درک مفاهیم پیچیده و غیرمادی (حوزه مقصد)، از تجربه‌های عینی و ملموس خود (حوزه مبدأ) کمک می‌گیرد؛ فرایندی که در قالب سه نوع استعاره ساختاری، هستی‌شناختی و جهتی نمود پیدا می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل این سازوکارهای شناختی، به بررسی اشعار نزار قبانی در مجموعه «من قتل مدرس التاریخ؟» می‌پردازد. این مجموعه به دلیل دربرداشتن مضامین پیچیده و کلانی چون وطن، استبداد، و زوال اجتماعی، میدانی بسیار غنی برای چنین تحلیلی است. این تحقیق با اتخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی، اشعار این مجموعه را به دقت واکاوی کرده و به شناسایی، دسته‌بندی و تحلیل کارکرد استعاره‌های مفهومی به‌کاررفته در آن پرداخته است. یافته‌ها نشان‌دهنده بسامد و کارکرد برجسته استعاره‌های هستی‌شناختی و ساختاری است. نتیجه‌گیری می‌شود که قبانی به شکلی هدفمند از این استعاره‌ها برای عینیت بخشیدن به مفاهیم انتقادی و انتزاعی خود بهره می‌برد. او با تبدیل مفاهیمی چون استبداد به موجودیتی ملموس و چارچوب‌بندی زوال اجتماعی در یک ساختار قابل فهم، تجارب دردناک معاصر را برای مخاطب معنادار ساخته و تأثیرگذاری پیام خود را دوچندان می‌کند.

کلیدواژه‌ها

زبان شناسی

استعارة مفهومی

جورج لیکاف

نزار قبانی

من قتل مدرس التاریخ؟

موضوعات