11.خوانش بینامتنی غزل «69» حافظ و تفسیر سوره رعد کشف الأسرار بر پایه نظریۀ ژرار ژنت

نورسیده, علی اکبر; باقری, علی; فاطمی, محمد; داداشی کاردر, بهاره

doi:10.22034/jisall.2026.578902.1112

11.خوانش بینامتنی غزل «69» حافظ و تفسیر سوره رعد کشف الأسرار بر پایه نظریۀ ژرار ژنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علی اکبر نورسیده ¹

علی باقری ²

محمد فاطمی ³

بهاره داداشی کاردر ⁴

¹ دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

² دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

³ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

⁴ دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

10.22034/jisall.2026.578902.1112

چکیده

بینامتنیت یکى از نظریه‌هاى مطرح شده در قرن بیستم است و بر این باور است که متون با یکدیگر در ارتباط هستند و هیچ‌یک از متون مستقل و بی نیاز از متون پیش از خود نیستند بلکه متون پیوسته باهم در تعامل و داد و ستداند. یکی از این متون مهم که به عنوان پیش متن برای بسیاری از متون قرار گرفته، قرآن کریم می باشد و بسیاری از نویسندگان و شاعران از این منبع الهی تأثیر پذیرفته اند و آن‌طور که تحقیقات نشان می دهد از جملۀ شاعرانی که بسیار با قرآن و حدیث مانوس بوده، حافظ شیرازی است. پژوهش پیش‌رو بر آن است تا با تکیه بر روش توصیفی - تحلیلی به بررسی مناسبات و روابط بینامتنی بر اساس نظریۀ بینامتنیت ژرار ژنت میان غزل 69 به مطلع « بلبلی برگ گلی خوشرنگ در منقار داشت/ و اندر آن برگ و نوا خوش ناله‌های زار داشت» از حافظ و سوره مبارکه رعد و تفسیر کشف الأسرار رشید الدین فضل الله میبدی بپردازد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که حافظ در این غزل از مضامین و آیات قرآن و به ویژه تفسیر سوره رعد از کشف الأسرار میبدی بسیار استفاده برده است و بخش عمده‌ای از غزل مورد بحث ذیل مناسبات و روابط بینامتنی اعم از تلمیح، ترجمه، تضمین و اقتباس عبارات و الفاظ، مدیون وام‌گیری از آیات قرآن و تفسیر سوره رعد کشف الأسرار میبدی است. همچنین بیشتر روابط یینامتنی از نوع ضمنی است و شاهد تعداد کمی از بینامتنیت صریح هستیم.

کلیدواژه‌ها

بینامتنیت

سورة رعد

تفسیر کشف‌الأسرار

غزل 69 حافظ

ژرار ژنت

موضوعات