تحلیل گونه‌های کنشی گفتمان بیداری اسلامی در شعر «احمد بن هلال العبری» از منظر کارگفت‌های پنج‌گانۀ جان سرل

بلاوی, رسول; حزابی زاده, علی

doi:10.22034/jisall.2026.584572.1123

تحلیل گونه‌های کنشی گفتمان بیداری اسلامی در شعر «احمد بن هلال العبری» از منظر کارگفت‌های پنج‌گانۀ جان سرل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

رسول بلاوی ¹

علی حزابی زاده ²

¹ استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

² دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

10.22034/jisall.2026.584572.1123

چکیده

در روزگار معاصر، شعر عربی در پرتو تحولات سیاسی و اجتماعی جهان اسلام، به یکی از مهم‌ترین رسانه‌های گفتمان بیداری اسلامی بدل شده است؛ ازاین‌رو، زبان شاعرانه نه‌فقط ابزار بیان احساس، بلکه وسیله‌ای کنشی برای انتقال پیام‌های مقاومت، هویت‌طلبی و تعهد دینی به شمار می‌آید (مسئله). این پژوهش با تکیه بر نظریهٔ کنش گفتار جان سرل، به بررسی گونه‌های افعال گفتاری در اشعار احمد بن هلال العبری، شاعر معاصر عمانی، پرداخته است تا روشن سازد زبان شاعر چگونه در قالب گفتمان بیداری اسلامی عمل می‌کند (روش). نتایج نشان می‌دهد که کنش‌های اخباری، ترغیبی و تعبیری بیشترین بسامد را دارند و در جهت دعوت به مقاومت، بیدارسازی احساسات دینی و تمجید از شهدا به‌کار رفته‌اند؛ همچنین کنش‌های تعهّدی با محور عهد و سوگند نسبت به آرمان‌های اسلامی، بُعد اخلاقی شعر را تقویت می‌کنند و کنش‌های اعلانی در تثبیت هویت و بازنمایی واقعیت‌های سیاسی نقش برجسته‌ای دارند. افزون بر این، تحلیل دقیق بافت زبانی نشان می‌دهد که این افعال گفتاری در پیوندی منسجم با ساختارهای بلاغی و استعاری شعر، توانسته‌اند معنا را از سطح توصیف به سطح کنش ارتقا دهند و مخاطب را در فرآیند آگاهی و بیداری مشارکت دهند. در مجموع، زبان شعری العبری واجد کارکردی کنشی و راهبردی است که در خدمت بیداری اسلامی و بازآفرینی آگاهی جمعی امت مسلمان قرار می‌گیرد (یافته‌ها).

کلیدواژه‌ها

بیداری اسلامی

احمد بن هلال العبری

گفتمان

کارگفت‌ها

جان سرل

موضوعات