روایت‌پژوهی میان‌رشته‌ای در زبان و ادبیات عربی

روایت‌پژوهی میان‌رشته‌ای در زبان و ادبیات عربی

2.تحلیل روایی جریان سیال ذهن در رمان «أدرکها النسیان» اثر سناء شعلان: خوانشی روان‌شناختی بر پایه دیدگاه ویلیام جیمز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجه، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
پژوهش حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای، به تحلیل رمان «أدرکها النسیان» اثر سناء شعلان (۱۹۷۷) بر مبنای تکنیک جریان سیال ذهن ویلیام جیمز(۱۹۷۷) می‌پردازد. هدف اصلی، تبیین چگونگی تجلّی مؤلفه‌های اختصاصی جریان سیال ذهن (تداعی آزاد، تک‌گویی درونی، حرکت غیرخطی ذهن، درهم‌ریختگی زمان روانی، حذف مرز واقعیت و ذهن، حدیث نفس، شعرگونگی، نمادپردازی ذهنی، بازگشت به گذشته، خاطره و فراموشی) در ساختار روایی و درون‌مایه‌های رمان و کشف رابطه‌ دیالکتیکی میان فرم و محتواست. ضرورت تحقیق از نبود مطالعه‌ای مستقل با این رویکرد بر روی رمان نشأت می‌گیرد. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد کیفی و تحلیل محتوای متن‌محور است که در آن، داده‌ها از طریق مطالعه‌ کتابخانه‌ای و تحلیل دقیق متن گردآوری و بر اساس مؤلفه‌های یادشده تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که شعلان با کاربست مؤلفه‌های جریان سیال ذهن، روایتی سیال، غیرخطی و چندلایه خلق کرده است؛ تداعی آزاد و بازگشت‌های مکرر به گذشته، بازتاب کارکرد ذهن راوی و محوکننده‌ی مرز گذشته و حال در آگاهی شخصیت‌ها هستند؛ تک‌گویی درونی و حدیث نفس، تعارضات روانی شخصیت‌ها (فراموشی، اضطراب، احساس گناه و بحران هویت) را آشکار می‌سازند؛ درهم‌ریختگی زمان روانی و حذف مرز واقعیت و ذهن، به بازنمایی لایه‌های پنهان روحی و مفاهیمی چون فراموشی اجباری، تقابل خاطره و آرزو، و جست‌وجوی هویت انجامیده‌اند؛ و شعرگونگی زبان و نمادپردازی ذهنی، با تصاویر حسی و استعاری، فضای رؤیایی رمان را تقویت کرده‌اند. در نتیجه، این رمان با تلفیق فرم و محتوا، قابلیت‌های روایی جریان سیال ذهن را در بازنمایی تجربه‌های وجودی و بحران‌های هویتی انسان معاصر در روایت عربی به‌کار گرفته و نشان می‌دهد که مؤلفه‌های اختصاصی این تکنیک، به‌عنوان شاخص‌های عملیاتی تکنیک جیمز، در شکل‌دهی به ساختار روایی و درون‌مایه‌های اثر نقشی تعیین‌کننده دارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

دوره 3، شماره 1
بهار و تابستان 1405
شهریور 1405
صفحه 29-50

  • تاریخ دریافت 07 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 23 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 14 مرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405