روایت‌پژوهی میان‌رشته‌ای در زبان و ادبیات عربی

روایت‌پژوهی میان‌رشته‌ای در زبان و ادبیات عربی

تحلیل میان‌رشته‌ای جریان سیال ذهن در رمان «أدرکها النسیان» اثر سناء شعلان؛ رویکردی تلفیقی از ادبیات و روانشناسی ویلیام جیمز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی889 -14665 تهران،ایران
10.22034/jisall.2026.590008.1144
چکیده
پژوهش حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای، به تحلیل رمان «أدرکها النسیان» اثر سناء شعلان (۱۹۷۷م) بر مبنای تکنیک جریان سیال ذهن ویلیام جیمز(۱۹۷۷م) می‌پردازد. هدف اصلی، تبیین چگونگی تجلّی مؤلفه‌های اختصاصی جریان سیال ذهن در ساختار روایی و درون‌مایه‌های رمان و کشف رابطه‌ دیالکتیکی میان فرم و محتواست. ضرورت تحقیق از نبود مطالعه‌ای مستقل با این رویکرد بر روی رمان نشأت می‌گیرد. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد کیفی و تحلیل محتوای متن‌محور است که در آن، داده‌ها از طریق مطالعه‌ کتابخانه‌ای و تحلیل دقیق متن گردآوری و بر اساس مؤلفه‌های یادشده تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که شعلان با کاربست مؤلفه‌های جریان سیال ذهن، روایتی سیال، غیرخطی و چندلایه خلق کرده است؛ تداعی آزاد و بازگشت‌های مکرر به گذشته، بازتاب کارکرد ذهن راوی و محوکننده‌ی مرز گذشته و حال در آگاهی شخصیت‌ها هستند؛ تک‌گویی درونی و حدیث نفس، تعارضات روانی شخصیت‌ها (فراموشی، اضطراب، احساس گناه و بحران هویت) را آشکار می‌سازند؛ درهم‌ریختگی زمان روانی و حذف مرز واقعیت و ذهن، به بازنمایی لایه‌های پنهان روحی و مفاهیمی چون فراموشی اجباری، تقابل خاطره و آرزو، و جست‌وجوی هویت انجامیده‌اند؛ و شعرگونگی زبان و نمادپردازی ذهنی، با تصاویر حسی و استعاری، فضای رؤیایی رمان را تقویت کرده‌اند. در نتیجه، این رمان با تلفیق فرم و محتوا، قابلیت‌های روایی جریان سیال ذهن را در بازنمایی تجربه‌های وجودی و بحران‌های هویتی انسان معاصر در روایت عربی به‌کار گرفته و نشان می‌دهد که مؤلفه‌های این تکنیک، به‌عنوان شاخص‌های عملیاتی تکنیک جیمز، در شکل‌دهی به ساختار روایی و درون‌مایه‌های اثر نقشی تعیین‌کننده دارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 11 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 14 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 07 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 11 شهریور 1405
  • تاریخ انتشار 11 شهریور 1405