فضای سوم و بازنمایی بحران معنا و گفتمان در داستان کوتاه «الحاسة السادسة»: خوانشی میان‌رشته‌ای بر اساس نظریه پسااستعماری هومی بابا

قاسمی اصل, زینب

doi:10.22034/jisall.2026.588600.1136

فضای سوم و بازنمایی بحران معنا و گفتمان در داستان کوتاه «الحاسة السادسة»: خوانشی میان‌رشته‌ای بر اساس نظریه پسااستعماری هومی بابا

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

زینب قاسمی اصل

استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

10.22034/jisall.2026.588600.1136

چکیده

مفاهیم فضای سوم، هیبریدیتی و ابهام در نظریه پسااستعماری هومی بابا امکان تحلیل شکل‌گیری معنا و بازتعریف هویت و گفتمان را در موقعیت‌های بینابینی میسر می‌سازد. پژوهش حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای بین ادبیات عربی و نظریه پسااستعماری، چگونگی شکل‌گیری بحران معنا و ناپایداری گفتمان را در داستان کوتاه «الحاسة السادسة» اثر علی حسین الخباز بررسی کرده است. در رویکرد هومی بابا، مفاهیم نظری یادشده برای تبیین شواهد ادبی در سطح عناصر روایی، جایگاه هویتی شخصیت و فرایند شکل‌گیری دلالت به کار گرفته می‌شوند؛ ازاین‌رو، تعامل میان‌رشته‌ای پژوهش از نوع «تلفیق کاربردی–تبیینی» است. زیرا مفاهیم نظری مذکور مستقیما برای تبیین سازوکارهای تولید معنا و جابه‌جایی دلالت‌های هویتی در متن طراحی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که قرار گرفتن راوی بین جایگاه «طبیب» و توانایی ادراک رخدادهای آینده، مرز دانش علمی و ادراک شهودی را متزلزل ساخته است. همچنین، جابه‌جایی عنوان «الخونة» از برچسب طرد دیگری به معرفی خودِ راوی در عبارت «صرنا نحن الخونة»، نشانه ناپایداری دلالت هویتی است. عبارت «أنا أخشى علیکم من استعمار أنفسکم» نیز دوگانه استعمارگر/استعمارشده را برهم زده و امکان بازتولید خشونت در گفتمان مقاومت را نشان می‌دهد. بر این اساس، فضای سوم در داستان کوتاه مورد مطالعه، عرصه‌ای برای تداخل نظام‌های معنایی و بازتعریف هویت‌ها است.

کلیدواژه‌ها

گفتمان

بحران معنا

هومی بابا

فضای سوم

الحاسة السادسة

موضوعات