تحلیل میان رشته‌ای کارکردهای زبانی و بافت‌های اجتماعی-فرهنگی آن‌ها در نمایشنامۀ «الحسین شهیداً» بر پایه نظریه ارتباطی یاکوبسن

حزابی زاده, علی; شمشاوی, حامد

doi:10.22034/jisall.2026.585475.1125

تحلیل میان رشته‌ای کارکردهای زبانی و بافت‌های اجتماعی-فرهنگی آن‌ها در نمایشنامۀ «الحسین شهیداً» بر پایه نظریه ارتباطی یاکوبسن

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علی حزابی زاده ¹

حامد شمشاوی ²

¹ دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدة الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران..

² دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

10.22034/jisall.2026.585475.1125

چکیده

تئاتر معاصر عربی، زبان را به عنوان ابزاری اساسی برای فرم‌دهی دراماتیک ادبی به کار می‌گیرد، با این حال رویکردهای تحلیلی مبتنی بر نظریه‌های ارتباطی زبانی در نقد آن همچنان نادر است. از این رو، این پژوهش بر اساس تحلیل میان رشته‌ای به‌دنبال بررسی کاربست نظریۀ ارتباطی رومان یاکوبسن و کارکردهای زبانی و بافت-های اجتماعی و فرهنگی آن‌ها در نمایشنامۀ «الحسین شهیداً» اثر عبدالرحمن شرقاوی است. این پژوهش خلأ مطالعات کاربردی نظریه یاکوبسن را در تئاتر عربی پر می‌کند، همچنین نمایشنامه یادشده به دلیل غنای گفتمان جدلی و کشمکشی آن برگزیده شده است تا تحولات کارکردی را به مثابۀ آیینه‌ای برای تکامل دراماتیک و روان‌شناختی شخصیت‌ها نشان دهد. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است و شش کارکرد زبانی رومان یاکوبسن بر نمایشنامۀ «الحسین شهیداً» اعمال شده است. یافته‌ها نشان داد که کارکرد عاطفی بر گفتمان شخصیت‌های اصلی، به ویژه در بازنمایی اضطراب وجودی و مواضع ذهنی متشنج، غالب بود، در حالی که کارکرد ترغیبی کشمکش تعاریف میان شخصیت‌ها، به ویژه پیرامون مفاهیم هویت، اطاعت و وفاداری را آشکار ساخت. این پژوهش همچنین به این نتیجه رسید که شرقاوی در تلفیق کارکردهای عاطفی و ادبی موفق بوده است؛ و نمایشنامه را با رویکردی دراماتیک که عمق روانی و زیبایی‌شناختی را با هم تلفیق می‌کند؛ به مرثیه‌ای انسانی و جاودان تبدیل کرده است که از رویداد تاریخی فراتر رفته و به گفتمانی جهانی درباره آزادی، عدالت و ایثار تبدیل می‌شود.

کلیدواژه‌ها

رومان یاکوبسن

کارکردهای زبانی

تئاتر عربی

نمایشنامه «الحسین شهیداً»

عبدالرحمن شرقاوی

موضوعات