12. نقد روانکاوانه شخصیت‌ در رمان

حبیبی, شیدا; نورسیده, علی اکبر

doi:10.22034/jisall.2025.547607.1093

12. نقد روانکاوانه شخصیت‌ در رمان "کوابیس بیروت" بر اساس نظریه روانشناختی کارن هورنای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

شیدا حبیبی ¹

علی اکبر نورسیده ²

¹ دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زبان وادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

² دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

10.22034/jisall.2025.547607.1093

چکیده

غاده السمان، چهره برجسته ادبیات نوگرای عرب، در رمان «کوابیس بیروت» با مهارتی بی‌نظیر، عواطف پرتلاطم و تنش‌های درونی خود را در قالب شخصیت‌های داستانی به تصویر کشیده و بازتابی از تحولات اجتماعی و روان‌شناختی زمانه‌اش ارائه داده است. مسئله محوری این پژوهش، کاوش در روان‌پریشی شخصیت‌های رمان است که تحت تأثیر فرهنگ و محیط، به اضطراب بنیادی و روابط ناسالم گرفتار شده‌اند. هدف مطالعه، تحلیل عمیق این شخصیت‌ها با بهره‌گیری از نظریه روان‌کاوانه کارن هورنای، به‌ویژه تیپ‌های شخصیتی مهرطلب، عزلت‌طلب و برتری‌طلب، و بررسی مکانیزم‌های دفاعی آن‌ها در مواجهه با چالش‌های اجتماعی است تا پیوند میان این تیپ‌ها و دغدغه‌های درونی نویسنده روشن شود. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، شخصیت‌ها را در چارچوب نیازهای نوروتیک هورنای مورد ارزیابی قرار داده و نشان می‌دهد که از میان چهار شخصیت اصلی، تنها یوسف از تیپ شخصیتی سالم برخوردار است، در حالی که دیگران، تحت فشار آسیب‌های محیطی و فرهنگی، در دام تیپ‌های نوروتیک گرفتار شده و روابطی پرتنش و شکننده را تجربه می‌کنند. این یافته‌ها تأکیدی بر نقش تعیین‌کننده فرهنگ و محیط در شکل‌گیری شخصیت و بازتاب هنرمندانه این پویایی در قلم السمان است.

کلیدواژه‌ها

کارن هورنای

گرایش‌های روان‌رنجور

غادة السمان

کوابیس بیروت

موضوعات